Fototerapi: Işıkla Gelen Tedavi

Cilt sorunları günlük yaşamı zorlaştırabilir. Neyse ki, tıp dünyasında çeşitli tedavi yöntemleri mevcut. Bu yöntemlerden biri de, "ışık tedavisi" olarak da bilinen fototerapidir. Peki, fototerapi nedir ve sizin için uygun bir seçenek olabilir mi?

Fototerapi Nedir?

Fototerapi, "ultraviyole" veya "UV" ışığı adı verilen özel bir ışık türünü kullanan bir tedavi yöntemidir. Doğal dünyada UV ışığı güneşten gelir. Ancak UV ışığı yayan özel lambalar da vardır; bunlar genellikle tüpler şeklinde görünür. Fototerapide UVA ve UVB olmak üzere iki tür UV ışığı kullanılır.

Fototerapi, psoriasis (sedef hastalığı), egzama ve vitiligo gibi belirli cilt rahatsızlıklarını tedavi etmek için kullanılabilir. Doktorlar genellikle fototerapi önermeden önce diğer tedavileri denerler.

Birçok fototerapi türü bulunur:

• Dar Bant UVB: Bu, UVB ışığını kullanır ve cilt kıvrımlarının olduğu bölgeler için etkilidir.
• UVA1: UVA ışığını kullanır.
• PUVA: "Psoralen artı ultraviyole A" anlamına gelir. UVA ışığı ve psoralen adı verilen bir ilaç kullanılır. Psoraleni hap olarak alırsınız, ardından cildinize fototerapi uygulanır. PUVA bazen "fotokemoterapi" olarak da adlandırılır.
• Lazer: "Eksimer lazerler" UVB ışığını kullanır ve fototerapide yaygın olarak kullanılır. Küçük bir cilt alanını tedavi etmek için kullanılır. Buna "hedeflenmiş fototerapi" denir. Diğer lazer türleri UVA ışığı veya hem UVA hem de UVB kullanır.

Sahip olduğunuz fototerapi türü ve ne sıklıkta ihtiyacınız olduğu, durumunuza bağlıdır.

Fototerapiye Nasıl Hazırlanırım?

Doktorunuz veya hemşireniz, özel bir hazırlık yapmanız gerekip gerekmediğini size söyleyecektir.

Fototerapiden önce doktorunuz bir muayene yapacaktır. Sizi aşağıdaki gibi testlere gönderebilirler:

• Göz muayenesi
• Fototest: Bu, cildinizin "fototipini" belirlemenin bir yoludur. Cildinizin güneşe ne kadar duyarlı olduğuna dayanır. Bu, doktorunuzun fototerapi için ne kadar UV ışığı almanız gerektiğine karar vermesine yardımcı olur. Fototesten 6 hafta önce bronzlaşmamanız veya güneşlenmemeniz önemlidir.

Doktorunuz ayrıca size "sağlık geçmişinizi" de soracaktır. Bu, geçmişte yaşadığınız veya hala sahip olduğunuz sağlık sorunları, geçirdiğiniz ameliyatlar ve kullandığınız ilaçlar hakkında sorular sormayı içerir.

Ayrıca şunlar hakkında da bilgi alacaksınız:

• Randevunuzdan önce herhangi bir ilaç almanız gerekip gerekmediği. Örneğin, PUVA için randevunuzdan önce bir hap almanız gerekebilir. Veya cildinize özel bir krem veya merhem kullanmanız gerekebilir. Doktorunuz veya hemşireniz, bunu yapmanız gerekip gerekmediğini ve ne zaman yapacağınızı size söyleyecektir.

Randevu günü:

• Güneş kremi sürün: Yüzünüz fototerapi alanlarından biri değilse, randevunuzdan önce yüzünüze güneş kremi sürmelisiniz. Göğsünüz açıkta kalacaksa, areolalarınıza (meme uçlarınızın etrafındaki cilt) da güneş kremi sürmelisiniz. SPF 50 veya daha yüksek faktörlü güneş kremi kullanın.
• Erkekler iç çamaşırı veya atletik koruyucu (jockstrap) giymelidir. Bu, fototerapi sırasında cinsel organları korumak içindir.

Fototerapi Sırasında Ne Olur?

Tedavi zamanı geldiğinde:

• Doktor veya hemşire size özel gözlük veya koruyucu gözlük verecektir. Bunlar gözlerinizi UV ışığından korur.
• Giysilerinizi çıkaracaksınız. Doktorunuz veya hemşireniz tam olarak neyi çıkarmanız gerektiğini size söyleyecektir. Çoğu durumda, tüm giysilerinizi veya iç çamaşırlarınız dışındaki her şeyi çıkaracaksınız.
• Fototerapi ışığına maruz kalacaksınız. Genellikle bu sadece birkaç dakika sürer.
• Çoğu durumda, bir ışık kutusuna gireceksiniz. Bu, içinde durulabilecek kadar büyük, etrafında ampuller olan bir kutudur.
• Bazı durumlarda, daha küçük bir ışık ünitesi kullanabilirsiniz. Örneğin, sadece ellerinizin tedaviye ihtiyacı varsa, sadece ellerinizi daha küçük bir ışık kutusunun içine yerleştirebilirsiniz.
• Lazer tedavisi alıyorsanız, doktorunuz lazer ışınını tedavi edilen alana hedefleyecektir.

Fototerapiden Sonra Ne Olur?

Fototerapiden sonra giyinip hemen evinize dönebilirsiniz. Doktorunuz veya hemşireniz, daha fazla tedavi için ne zaman geri gelmeniz gerektiğini size söyleyecektir. Emin değilseniz onlara danışın.

Fototerapinin Riskleri Nelerdir?

Doktorunuz size olası tüm riskleri anlatacak ve sorularınızı yanıtlayacaktır. Olası riskler şunları içerir:

• Kısa vadeli yan etkiler: Kızarıklık, ciltte koyulaşma, kaşıntı veya cilt kuruluğu görülebilir.
• Cilt kanseri riskinin artması: Bu riski minimize etmek için koruyucu önlemlerin alınması esastır.
• Cilt yaşlanması: Güneş kremi koruması olmadan UV ışığına maruz kalmak, cildin daha hızlı yaşlanma belirtileri göstermesine neden olur. Yaşlanma belirtileri arasında kırışıklıklar, eşit olmayan cilt tonu ve lekeler bulunabilir.

Başka Ne Bilmeliyim?

Fototerapi alırken:

• Güneşe maruziyetinizi mümkün olduğunca sınırlayın: Mecbur kalmadıkça güneşte çok fazla zaman geçirmemeye çalışın. Dışarı çıkarsanız:
• SPF 50 veya daha yüksek faktörlü güneş kremi ve dudak kremi kullanın.
• Güneş gözlüğü, geniş kenarlı şapka, uzun kollu tişört ve uzun pantolon giyin.
• Şemsiye, ağaç veya diğer gölgeli bir yerde kalın.
• Hava bulutlu olsa bile veya sadece kısa bir süre dışarıda kalsanız bile güneş yanığı olabileceğinizi unutmayın. Solaryum yataklarından da kaçınmak önemlidir.
• Cildiniz kaşınıyorsa şunları yapabilirsiniz:
• "Yumuşatıcı" kremler veya losyonlar kullanın. Bunlar cildi yatıştırmaya ve nemlendirmeye yardımcı olur. Doktorunuzdan veya hemşirenizden belirli bir krem veya losyon türü önermesini isteyebilirsiniz.
• Yulaf ezmeli banyo yapın.
• Kaşıntıya yardımcı olacak bir ilaç reçetesi için doktorunuzdan isteyin.
• Gerekiyorsa yıllık göz muayenesi yaptırın: Doktorunuz bir yıl veya daha uzun süre fototerapi alıyorsanız bunu önerebilir. Bu, ışığın gözlerinize zarar vermediğinden emin olmak içindir.
• Düzenli cilt muayeneleri yaptırın: Fototerapi görüyorsanız veya görmüşseniz, cildinizi bir dermatoloğa (cilt doktoru) yılda en az bir kez kontrol ettirmelisiniz.
• Bazı durumlarda "ev fototerapisi" deneyebilirsiniz: Bu, doktor muayenehanesinde kullanacağınız cihaza benzer bir ışık kutusu satın almayı içerir. Sigortanız varsa, maliyetin bir kısmını karşılayabilir. Doktorunuzla konuşmadan evde bir ışık kutusu satın almayın veya kullanmayın. Size ne zaman ve nasıl kullanacağınız hakkında talimatlar verecektir.

Fototerapi, belirli cilt rahatsızlıkları için etkili bir tedavi seçeneği olabilir. Ancak her tedavide olduğu gibi, potansiyel riskleri ve yan etkileri anlamak önemlidir. Doktorunuzla konuşarak bu tedavinin sizin için doğru olup olmadığını belirleyebilirsiniz.